טשיקאַוועסן: שליוואָוויץ — אַ קולטור־אוצר • ישׂראלישע חרדים האָבן ווייניקער האַרצפּראָבלעמען Tidbits: Slivovitz deemed a cultural treasure; Haredi men have better heart health
פֿלוימענשנאַפּס איז געוואָרן אַ באַליבטע משקה בײַ ייִדן ווײַל לויטן דין קען מען דאָס טרינקען אַ גאַנץ יאָר, אַפֿילו פּסח
Graphic by Angelie Zaslavsky
Tidbits is a weekly feature of easy news briefs in Yiddish that you can listen to or read, or both!
If you read it and don’t know a word, just click on it and the translation appears. You’ll also find the link to the article in English after each news brief.
Here is the audio:
צו הערן די „טשיקאַוועסן“ אויף אוידיאָ, גיט אַ קוועטש דאָ:
פֿלוימענשנאַפּס, אָדער שליוואָוויץ — אַ באַקאַנטע משקה בײַם קידוש אין אַ סך שילן — איז די פֿאַרגאַנגענע וואָך צוגעגעבן געוואָרן צו דער יו־ען־רשימה פֿון זאַכן וואָס האָבן אַ באַטײַטיקן קולטורעלן ווערט.
דעם באַשלוס האָט מען געמאַכט אויף דער קאָנפֿערענץ פֿון „יונעסקאָ“ אין מאַראָקאָ. מע האָט אויך צוגעגעבן צו דער רשימה דעם באַגעט (דעם לאַנגן לאַבן פֿראַנציישן ברויט).
שליוואָוויץ איז געוואָרן אַ פּאָפּולער געטראַנק בײַ די פּוילישע ייִדן אינעם 19טן יאָרהונדערט, ווען אַ סך ייִדן האָבן זיך פֿאַרנומען מיטן פּראָדוצירן אַלקאָהאָל און האָבן פֿאַרמאָגט אַכסניות. שליוואָוויץ האָט געהאַט אַ גרויסע מעלה וואָס שייך כּשרות. אין פֿאַרגלײַך מיט ווײַן, וואָס איז געמאַכט פֿון טרויבן און דערפֿאַר זענען דאָ שטרענגע הלכות וועגן דעם, זענען נישטאָ קיין דינים וועגן שליוואָוויץ. אין פֿאַרגלײַך מיט ביר און בראָנפֿן וואָס זענען געמאַכט פֿון תּבֿואה און זענען דערפֿאַר פֿאַרווערט פּסח, קען אַן אָפּגעהיטער ייִד טרינקען שליוואָוויץ אַ גאַנץ יאָר.
ווען די מאַסן פּוילישע ייִדן האָבן אימיגרירט קיין אַמעריקע האָבן זיי מיטגעבראַכט די טראַדיציע פֿון טרינקען שליוואָוויץ. הײַנט באַטרעפֿן די ייִדן אַ גרויסן טייל פֿונעם שליוואָוויץ־מאַרק, בפֿרט פּסח־צײַט.
צו לייענען די נײַעס אויף ענגליש, גיט אַ קוועטש דאָ.
•
לויט אַ נײַער שטודיע איז אפֿשר דאָ אַן אופֿן ווי איר קענט פֿאַרקלענערן די מעגלעכקייט פֿון שטאַרבן פֿון אַ האַרצקראַנקייט: הייבט אָן דאַווענען.
אין דער שטודיע האָבן די פֿאָרשער אַנאַליזירט די שטאַרביקייט פֿון כּמעט 12,000 ישׂראלדיקע ייִדישע מאַנסבילן, סײַ פֿרומע, סײַ פֿרײַע, צווישן 40 און 65 יאָר אַלט.
כאָטש די דיעטע בײַ חרדים איז געוויינטלעך נישט אַזוי געזונט ווי בײַ אַנדערע גרופּעס — זיי עסן אָפֿט מאכלים מיט אָנגעזעטיקטער פֿעטס און טרינקען סאָדעס וואָס האָבן אַ הויכן פּראָצענט צוקער — זענען דאָ אַנדערע סיבות פֿאַר וואָס זיי לײַדן ווייניקער פֿון האַרצפֿעלערן: שבת רייכערן זיי נישט און זיי זענען געוויינטלעך נאָענט פֿאַרבונדן מיט דער משפּחה און דער קהילה.
פֿריִערדיקע שטודיעס האָבן שוין אָנגעוויזן אַז דאָס פֿירן אַ רעליגיעז לעבן פֿאַרקלענערט דעם עמאָציאָנעלן דרוק בײַ מענטשן; און דאָס קען זײַן נאָך מער חל אויף חרדים אין ישׂראל וואָס דינען געוויינטלעך נישט אין מיליטער ווײַל אין מיליטער איז דער דרוק במילא העכער ווי אין דער ציווילער געזעלשאַפֿט.
אַגבֿ, לויט אַ שטודיע אין 2018 איז דאָס לייגן תּפֿילין אויך גוט צום געזונט: ווען מע וויקלט די לעדערנע רימענס ענג אַרום דעם אָרעם, האָט עס אַ פּאָזיטיוון עפֿעקט אויפֿן בלוטשטראָם.
צו לייענען די נײַעס אויף ענגליש, גיט אַ קוועטש דאָ.
This is a moment of great uncertainty. Here’s what you can do about it.
We hope you appreciated this article. Before you go, we’d like to ask you to please support the Forward’s independent Jewish news. All donations are still being matched by the Forward Board - up to $100,000 until April 24.
This is a moment of great uncertainty for the news media, for the Jewish people, and for our sacred democracy. It is a time of confusion and declining trust in public institutions. An era in which we need humans to report facts, conduct investigations that hold power to account, tell stories that matter and share honest discourse on all that divides us.
With no paywall or subscriptions, the Forward is entirely supported by readers like you. Every dollar you give is invested in the future of the Forward — and telling the American Jewish story fully and fairly.
The Forward doesn’t rely on funding from institutions like governments or your local Jewish federation. There are thousands of readers like you who give us $18 or $36 or $100 each month or year.
Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.
