Mikhl Baran by the Forward

ניטאָ מער מיכל באַראַן, זײַל פֿון דער ייִדישער קולטור אין אַמעריקע

Mikhl Baran, American Yiddish cultural icon, has passed away

Image by Rachel Field

משה ראָזענפֿעלד האָט געהאָלפֿן בײַם אָנשרײַבן דעם באַריכט

דער לאַנגיאָריקער לערער, קעמפּ־דירעקטאָר, ראַדיאָ־פּערזענלעכקייט און קולטור־טוער, מיכל באַראַן, איז פֿרײַטיק, דעם 17טן אַפּריל, אַוועק אין דער אייביקייט אין עלטער פֿון 97 יאָר.

באַראַן האָט צענדליקער יאָרן לאַנג געדינט ווי אַ מיטגליד פֿון דער פֿאָרווערטס־אַסאָציאַציע, און זײַן ראַדיאָ־פּראָגראַם אויף דער סטאַנציע WEVD האָט יאָרן לאַנג געהאַט אַ סך געטרײַע צוהערער.

מיכל באַראַן איז געבוירן געוואָרן אין אָשמענע, פּוילן, לעבן ווילנע, אין 1922. בעת אַן אינטערוויו מיט דער ייִדישער טעלעגראַפֿישער אַגענטור אין 2018 האָט ער דערמאָנט דאָס מחלוקת צווישן די ייִדישיסטן און די העברעיִסטן אין אָשמענע. נאָכן פֿאַרענדיקן אַ ייִדיש־שפּראַכיקן חדר האָבן טאַטע־מאַמע אים פֿאַרשריבן אין אַ העברעיִשער טאָגשול אָבער ער האָט זיך אָפּגעזאָגט פֿון רעדן עבֿרית. נאָך צוויי יאָר האָבן זיי זיך אונטערגעגעבן און אים פֿאַרשריבן אין דער ווילנער רעאַל־גימנאַזיע, וואָס איז אָנגעפֿירט געוואָרן אויף ייִדיש.

נאָך דעם ווי די דײַטשן האָבן פֿאַרשפּאַרט די ייִדן אין אָשמענער געטאָ איז באַראַן, אַ בחור פֿון 17 יאָר, אַנטלאָפֿן און געוואָרן אַ סאָלדאַט אין דער רויטער אַרמיי, וווּ ער האָט געקעמפֿט פֿיר יאָר. ווי ער האָט דערציילט דער ייִט״אַ, האָט ער במשך פֿון פֿיר חדשים געדינט אין אַ ספּעציעלער אײנהייט, וואָס האָט געטראָגן סקי כּדי צו כאַפּן נאַצי־אָפֿיצירן אין די בערג.

אין 1944 איז ער געווען צווישן די סאָוועטישע סאָלדאַטן, וואָס האָבן באַפֿרײַט מײַדאַנעק.

נאָכן אומקערן זיך קיין ווילנע האָט ער באַגעגנט אַ מיידל וואָס ער האָט געקענט פֿון די קינדעריאָרן — מילי, מילכּה אויף ייִדיש. זיי האָבן חתונה געהאַט אין לאָדזש און זי איז פֿאַרבליבן זײַן לעבנס־באַגלייטערין מער ווי 75 יאָר לאַנג. אין 1949 האָט דאָס יונגע פּאָרל זיך באַזעצט אין ניו־יאָרק, וווּ זיי זענען געוואָרן אַקטיווע מיטגלידער פֿונעם אַרבעטער־רינג.

כאָטש באַראַן איז געווען זייער אַקטיוו אין די ייִדיש־רעדנדיקע קרײַזן האָט ער אויך שטאַרק ליב געהאַט מדינת־ישׂראל. „מײַן טאַטע איז תּמיד געווען אַ געטרײַער ציוניסט,“ האָט זײַן טאָכטער רות געזאָגט.

פֿון 1959 ביז 1978 איז ער געווען דער דירעקטאָר פֿונעם בונדיסטישן זומער־לאַגער „קעמפּ המשך“ און במשך פֿון לאַנגע יאָרן איז ער געווען אַ לערער אינעם אַרבעטער־רינג קעמפּ „קינדער־רינג“ און אַ מיטאַרבעטער אויף דער פֿאָרווערטס ראַדיאָ־סטאַנציע WEVD.

אין 2018 האָבן אַ סך פֿון זײַנע געוועזענע קעמפּערס און אויפֿפּאַסערס פֿון „קעמפּ המשך“ זיך פֿאַרזאַמלט אויף אַ ווידערטרעף, וווּ זיי האָבן אים אָפּגעגעבן כּבֿוד און אים דערציילט וואָס פֿאַר אַ טיפֿער השפּעה, ער האָט געהאַט אויף זייער לעבן.

אין יאַנואַר איז ער, צוזאַמען מיט מילי, אויפֿגעטראָטן אויף דער פּאָפּולערער טעלעוויזיע־פּראָגראַם The View צו רעדן וועגן זײַנע איבערלעבונגען אינעם חורבן. פֿאַר זײַן לעבנס־אַרבעט לטובֿת דער ייִדישער קולטור האָט ער אין 2007 באַקומען די פּרעמיע אויפֿן נאָמען פֿון יאָסל מלאָטעק.

אַחוץ מילי האָט מיכל באַראַן פֿאַראָבֿלט זײַנע צוויי טעכטער, דזשאַניס (יוכבֿד) און רות; זײַנע אייניקלעך בען, דזשאָנאַטאַן, אַלכּסנדריה, סעם און סעמס כּלה יאַנאַ, און אור־אייניקלעך — סאָפֿיע און דזשאָשואַ

אָט קען מען זען ווי מיכל באַראַן האָט פֿאַראַיאָרין גערעדט אויף דער הזכּרה פֿון נוסח ווילנע:

ניטאָ מער מיכל באַראַן, זײַל פֿון דער ייִדישער קולטור אין אַמעריקע

Your Comments

The Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. All readers can browse the comments, and all Forward subscribers can add to the conversation. In the interest of maintaining a civil forum, The Forward requires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not and will be deleted. Egregious commenters or repeat offenders will be banned from commenting. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and the Forward reserves the right to remove comments for any reason.

Recommend this article

ניטאָ מער מיכל באַראַן, זײַל פֿון דער ייִדישער קולטור אין אַמעריקע

Thank you!

This article has been sent!

Close