Graphic by Angelie Zaslavsky

עס זענען שוין אַרויס עטלעכע חיזוק־לידער וואָס זאָגן דעם עולם אַז דער אייבערשטער וועט לייזן דעם קאָראָנאַ־ווירוס־קריזיס און אַנדערע לידער וואָס וואָרענען די צוהערער זיך צו באַהיטן פֿון דער קראַנקייט דורכן דערווײַטערן זיך איינס פֿונעם אַנדערן. איצט איז אַרויס אַ נײַ ליד „קאָראָנע, קאָראָנע“ געזונגען דורך דודי קאַליש צוזאַמען מיט דער ”פֿײַער־קאַפּעליע“, וואָס טוט ביידע מיט אַ מאָל. בײַם אָנהייב פֿונעם ליד דאַכט זיך, אַז עס איז סתּם אַ טרייסטליד: מע באַדויערט דעם מצבֿ און מע לאָזט וויסן די צוהערער, אַז דער אייבערשטער וועט ניט דערלאָזן, אַז די סיטואַציע זאָל אייביק בלײַבן. דערנאָך, הערט מען אָבער עטלעכע שורות מיט אַ ביסל מער ניואַנס:

דער אייבערשטער דערוואַרט אַ ביסל שטיץ
מיט מאַסקעס, הענטשקעס און אַ מאָל אַ שפּריץ
אויך נישט פֿאַרגעסן האַלטן ווײַטקייט
אַזוי וועלן מיר זיגן קעגן דער שטערבלעכקייט

ווײַטער זינגט קאַליש:

פֿאָלגסט נישט, ביסט אַ גולם
דיך וועט שעלטן דער גאַנצער עולם.

פֿאַרשטייט זיך, אַז פֿאַר אַ פֿרומען ליד, זענען אָט די שורות דווקא שטרענגע און אַפֿילו קאָנטראָווערסיעלע. שטעלט זיך די פֿראַגע: ווער האָט מחבר געווען דאָס ליד? דער ענטפֿער איז אַן אינטערעסאַנטער: דווקא ניט קיין חסיד, נאָר דער דײַטשישער־ישׂראלדיקער קאָמפּאָזיטאָר מאיר מאַרטין ווידערקער.

אַ געבוירענער אין תּל־אָבֿיבֿ אין 1935, איז ווידערקער אויפֿגעוואַקסן אין אַ מוזיקאַלישער ייִדיש־רעדנדיקער היים, וווּ ער האָט געהערט טראַדיציאָנעלע ניגונים און חסידישע מוזיק. אין די סוף 1940ער יאָרן האָט זײַן משפּחה זיך באַזעצט אין דײַטשלאַנד, וווּ ער האָט שטודירט אין עטלעכע חשובֿע מוזיק־קאָנסערוואַטאָריעס. אַ דערפֿאָלגרײַכער בעל־הבית פֿון בנינים אין שטוטגאַרט, איז ער אויך לאַנגע יאָרן אַן אָנפֿירער פֿון דער אָרטיקער ייִדישער קהילה. אין די לעצטע יאָרן קאָמפּאָנירט ער ניגונים אויפֿן סמך פֿון די, וואָס ער האָט געהערט ווי אַ קינד, צו וועלכע ער פּאַסט צו ווערטער פֿון תּהילים. אַחוץ דודי קאַליש, האָבן אַזעלכע חשובֿע זינגער און חזנים ווי אַבֿרהם פֿריד, יצחק מאיר העלפֿגאָט, יעקבֿ יצחק ראָזענפֿעלד, ישׂראל בערגמאַן און אַבֿרהמי ראָט אויפֿגעפֿירט זײַנע לידער אויף קאָנצערטן אין אַמעריקע, ישׂראל און דײַטשלאַנד.

This is a moment of great uncertainty. Here’s what you can do about it.

We hope you appreciated this article. Before you go, we’d like to ask you to please support the Forward’s independent Jewish news. All donations are still being matched by the Forward Board - up to $100,000 until April 24.

This is a moment of great uncertainty for the news media, for the Jewish people, and for our sacred democracy. It is a time of confusion and declining trust in public institutions. An era in which we need humans to report facts, conduct investigations that hold power to account, tell stories that matter and share honest discourse on all that divides us.

With no paywall or subscriptions, the Forward is entirely supported by readers like you. Every dollar you give is invested in the future of the Forward — and telling the American Jewish story fully and fairly.

The Forward doesn’t rely on funding from institutions like governments or your local Jewish federation. There are thousands of readers like you who give us $18 or $36 or $100 each month or year.

Don't just read the Forward - invest in it. Make a matched gift today.

Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.

$120 $180 $360 OTHER AMOUNT