Khad Gadyo by the Forward

„חד־גדיא“ אויף ייִדיש מיטן „ייִדישן פֿילהאַרמאָנישן פֿאָלקסכאָר“

Chad Gadyo in Yiddish sung by the Jewish People’s Philharmonic Chorus

דער ייִדישער נוסח פֿון „חד־גדיא‟ איז הײַנט ניט אַזוי גוט באַקאַנט דעם ברייטן עולם, אַפֿילו אין ס׳רובֿ ייִדיש־רעדנדיקע היימען. געוויינטלעך אַז מע הערט דאָס ליד, איז עס אינעם אָריגינעלן לשון־קודש (אַ פֿאַרקרומטן אַרמיש אַרײַנגעמישט מיט העברעיִש) אָדער אויפֿן מאָדערנעם עבֿרית.

דערפֿאַר איז געוווּנטשן וואָס דער „ייִדישער פֿילהאַרמאָנישער פֿאָלקסכאָר‟ האָט לעצטנס אַרויסגעלאָזט אַ פּרעכטיקן ווידעאָ, אין וועלכן מע זינגט דאָס ליד אין דער ייִדישער איבערזעצונג פֿון יצחק לוקאָווסקי. דער נוסח, וואָס מע האָט פֿילמירט אויף אַ קאָנצערט אין אָקטאָבער 2018, נעמט אַרײַן ניט בלויז דעם טעקסט פֿונעם ליד גופֿא, נאָר אַ ריי קלאַנגען פֿון חיות און אַנדערע הומאָריסטישע מאָמענטן, וואָס העלפֿן די וואָס פֿאַרשטיין ניט די שפּראַך בעסער אויפֿצוכאַפּן וואָס קומט פֿאָר. די מוזיק פֿון מיכל געלבאַרט, האָט אַראַנזשירט בנימין שעכטער, דער דיריגענט פֿונעם כאָר.

ניט געקוקט אויף דעם וואָס דאָס ליד „חד־גדיא‟ („איין ציגעלע“, אויף אַרמיש) איז שוין מער ווי 400 יאָר אַ טייל פֿונעם סדר, האָבן די ווערטער ניט קיין קלאָרן שײַכות צום יום־טובֿ פּסח.

לכתּחילה איז דאָס ליד מסתּמא געווען סתּם אַ מיטל צו פֿאַרווײַלן די קינדער בײַם סדר. פּונקט אַזוי ווי די געשיכטע פֿונעם דריידל חנוכּה, האָט מען עס אָבער שפּעטער אויסגעטײַטשט אויף אַ מער ערנסטן אופֿן: דאָס ציגעלע רעפּרעזענטירט דאָס ייִדישע פֿאָלק און די אַנדערע בעלי־חיים און חפֿצים סימבאָליזירן די פֿעלקער, וואָס האָבן געהערשט איבער ארץ־ישׂראל. אַזוי אַרום ווערט דאָס קעצעלע באַטראַכט ווי אָשור, דער שטעקן — בבֿל, דאָס פֿײַער — פּערסיע, — דאָס וואַסער — מוקדון (די גריכן), דער אָקס — די רוימישע אימפּעריע, דער שוחט — מצרים און, דער מלך־המוות — די טערקן. לויטן דאָזיקן פּירוש רעפּרעזענטירן די צוויי זוזים (אַ גאָר אַלטע ייִדישע מטבע) די צוויי טאָוולען, אויף וועלכן גאָט האָט אײַנגעקריצט די צען געבאָט.

דאָס ליד איז געוואָרן גאָר פּאָפּולער אויף אַ ריי ייִדישע שפּראַכן, בפֿרט אין דער ספֿרדישער און מיזרחדיקער וועלט, וווּ מע האָט הונדערטער יאָרן געזונגען פֿאַרשידענע נוסחאָות דערפֿון אויף דזשודעזמע, האַקאַטיִאַ (אַ מאַראָקאַנער וואַריאַנט פֿון דזשודעזמע) און ייִדיש־אַראַביש. אויף ייִדיש זינגט מען דאָס ליד שוין איבער 200 יאָר. די „קלאַסישע‟ ייִדישע איבערזעצונג האָט געמאַכט יצחק לוקאָווסקי. בנימין שעכטער, אויספֿאָרשנדיק דאָס ליד אין 2017, האָט געפֿונען אַז ס׳איז לכתּחילה געדרוקט געוואָרן אין 1914 אינעם ווילנער קינדער־זשורנאַל „גריניקע ביימלעך“. די לעצטע צוויי פֿון די אַכט סטראָפֿעס, וואָס גראַמען זיך ניט אַזוי גוט ווי די ערשטע זעקס, האָט מען אַ פּנים שפּעטער צוגעגעבן.

„חד־גדיא“ אויף ייִדיש מיטן „ייִדישן פֿילהאַרמאָנישן פֿאָלקסכאָר“

Your Comments

The Forward welcomes reader comments in order to promote thoughtful discussion on issues of importance to the Jewish community. All readers can browse the comments, and all Forward subscribers can add to the conversation. In the interest of maintaining a civil forum, The Forward requires that all commenters be appropriately respectful toward our writers, other commenters and the subjects of the articles. Vigorous debate and reasoned critique are welcome; name-calling and personal invective are not and will be deleted. Egregious commenters or repeat offenders will be banned from commenting. While we generally do not seek to edit or actively moderate comments, our spam filter prevents most links and certain key words from being posted and the Forward reserves the right to remove comments for any reason.

Recommend this article

„חד־גדיא“ אויף ייִדיש מיטן „ייִדישן פֿילהאַרמאָנישן פֿאָלקסכאָר“

Thank you!

This article has been sent!

Close