Graphic by Angelie Zaslavsky

ווען דער פֿאָרווערטס האָט לעצטנס ווידער פֿאַרשפּרייט זײַן ווידעאָ, „ראָזאַ מאַכט קאַשע־וואַרניטשקעס‟ אויף פֿייסבוק האָט ער צוגעצויגן נישט ווייניקער ווי 50,000 מענטשן.

ראָזאַ, וואָס איר ייִדישער נאָמען איז רייזל, איז ראָזע גערשבערג־יאַפֿע, אַ געבוירענע האַרט פֿאַרן חורבן אין כעטין, בעסאַראַביע, לעבן טשערנאָוויץ.

ווי דאָס פֿריִערדיקע מאָל וואָס דער פֿאָרווערטס האָט פֿאַרשפּרייט „ראָזאַ מאַכט קאַשע וואַרניטשקעס‟, האָבן צענדליקער מענטשן קאָמענטירט אויף פֿייסבוק און יוטוב וועגן איר חן, איר האַרציק געלעכטער און איר בעסאַראַבער ייִדיש.

רייזל־ראָזאַ איז אָבער אויך אַ גוטער דערציילערין. אין 1992 האָט מען געמאַכט מיט איר אַ לענגערן אינטערוויו, אויף ענגליש, וווּ זי רעדט וועגן איר לעבן במשך פֿון די יאָרן 1941 ביז 1958. ווען די מלחמה האָט זיך אָנגעהויבן אין בעסעראַביע, דערציילט זי, איז זי געווען זיבן יאָר אַלט. מע האָט פֿאַרברענט די ייִדישע הײַזער און מע האָט רייזל און אירע קרובֿים פֿאַרטריבן אין דער גאַס אַרײַן. זיי האָבן זיך געוואַלגערט פֿון שטעטל צו שטעטל. אירע באָבע־זיידע זענען געשטאָרבן אינעם שטעטל, סאָראָקע, דערנאָך האָט מען ראָזע מיט איר מאַמען סאָניע, שוועסטער מיניכע און ברודער לייזער, ווידער פֿאַרשיקט קיין כעטין. זיי זענען געפֿאָרן אַריבער דער גרענעץ קיין מאָהילעוו, וווּ זיי האָבן דערזען ווי מענטשן גוססן אין די גאַסן, אין דער בלאָטע. באַלד זענען זיי פֿאַרשיקט געוואָרן אין אַ לאַגער אין טראַנסניסטיר, און דאָרט זענען אומגעקומען איר מאַמע, ברודער און שוועסטער.

זוכנדיק עפּעס צו עסן, האָט רייזל־ראָזע געקלאַפּט אין פֿרעמדע טירן און געבעטן ברויט בײַ זיי. נאָך אַנדערהאַלבן יאָר פֿון אַרומוואַלגערן זיך איבער די גאַסן האָט מען זי פֿאַרשיקט מיט אַ גרופּע ייִדישע יתומים קיין בערלאַד, רומעניע און דערנאָך קיין בוקאַרעשט, וווּ אַ משפּחה האָט זי אַרײַנגענומען צו זיך אויף אַ ווײַל. שפּעטער, וווינענדיק שוין אין אַ יתומים־הויז אין אַדעס, איז אָנגעקומען אַ טעלעגראַם, אַז איר פֿעטער וועלוול אין טשערנאָוויץ זוכט זי, און מע האָט זי געבראַכט צו אים. אין 1958 איז זי געפֿאָרן קיין ישׂראל, און סוף־כּול־סוף, אין 1961, קיין אַמעריקע.

This is a moment of great uncertainty. Here’s what you can do about it.

We hope you appreciated this article. Before you go, we’d like to ask you to please support the Forward’s independent Jewish news. All donations are still being matched by the Forward Board - up to $100,000 until April 24.

This is a moment of great uncertainty for the news media, for the Jewish people, and for our sacred democracy. It is a time of confusion and declining trust in public institutions. An era in which we need humans to report facts, conduct investigations that hold power to account, tell stories that matter and share honest discourse on all that divides us.

With no paywall or subscriptions, the Forward is entirely supported by readers like you. Every dollar you give is invested in the future of the Forward — and telling the American Jewish story fully and fairly.

The Forward doesn’t rely on funding from institutions like governments or your local Jewish federation. There are thousands of readers like you who give us $18 or $36 or $100 each month or year.

Don't just read the Forward - invest in it. Make a matched gift today.

Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.

$120 $180 $360 OTHER AMOUNT