ווידעאָ: „ אלי אלי“ — אַ ייִדיש ליד געלערנט אין אוישוויץWATCH: ‘‘Eli Eli’’: A Yiddish song learned in Auschwitz
שׂרה נאָמבערג־פּרישטיק זינגט אַ ליד מיט אַן אור־אַלטן רעפֿרען: „מײַן גאָט, פֿאַר וואָס האָסטו מיך פֿאַרלאָזט?“
Graphic by Angelie Zaslavsky
די ווידעאָס פֿון שׂרה נאָמבערג־פּרישטיק, וואָס ווערן צוגעגרייט און אַרויפֿגעשטעלט דורכן זינגער וואָלף קראַקאָווסקי, זענען ממש אַן אוצר פֿון מוזיק, פֿאָלקלאָר און געשיכטע.
לעצטנס האָט קראַקאָווסקי אַרויפֿגעשטעלט אַ רירנדיק ליד, וואָס נאָמבערג־פּרישטיק האָט זיך געלערנט אין אוישוויץ. אינעם רעפֿרען פֿונעם ליד הערט מען די ווערטער „אלי אלי למה עזבתּני“ וואָס איז טײַטש „מײַן גאָט, פֿאַר וואָס האָסטו מיך פֿאַרלאָזט?“ כאָטש די ווערטער שטאַמען פֿון תּנ׳׳ך (תּהילים 22), זענען זיי הײַנט בעסער באַקאַנט דער וועלט אויף אַרמיש, ווײַל לויט דער קריסטלעכער טראַדיציע האָט יעזוס זיי ציטירט אויפֿן צלם אויף דער אַרמישער שפּראַך, זײַן מאַמע־לשון.
כאָטש דאָס ליד איז געווען פּאָפּולער אין אוישוויץ, איז עס אַ סך עלטער און שטאַמט, אַ פּנים, פֿון ניו־יאָרק, וווּ יעקבֿ קאָפּל־סאַנדלער האָט עס מחבר געווען פֿאַר באָריס טאָמאַשעווסקיס אַ פּיעסע אין 1896. איך זאָג „אַ פּנים“, ווײַל געוויסע מענטשן, אַרײַנגערעכנט דעם חזן יאָסעלע ראָזענבלאַט, האָבן געטענהט, אַז ס׳איז טאַקע אַ פֿאָלקסליד און אַז סאַנדלער איז געווען אַ שווינדלער פֿאַרן פֿאַרדינען געלט דערפֿון. דער ענין איז געווען אַזאַ הייסער, אַז מע האָט געשריבן צענדליקער אַרטיקלען וועגן דעם אין דער ייִדישער און אַנגלאָ־ייִדישער פּרעסע אין די 1920ער יאָרן.
יאָסעלע ראָזענבלאַטס נוסח פֿונעם ליד קען מען הערן דאָ:
Did you know that only 2% of Forward readers donate to support our nonprofit newsroom? That 2% make it possible for millions to read the Forward without a paywall or subscription — removing any barriers to the full and fair Jewish story.
But while the Forward is free to read, it isn’t free to produce. Big stories — like deep dives into the antisemitism data, political scoops or reporting trips to college campuses — take months of research and fact-checking. All while we keep you informed of what you need to know each day.
— Rachel Fishman Feddersen, Forward Publisher & CEO
Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.
