ווידעאָ: „ אלי אלי“ — אַ ייִדיש ליד געלערנט אין אוישוויץWATCH: ‘‘Eli Eli’’: A Yiddish song learned in Auschwitz
שׂרה נאָמבערג־פּרישטיק זינגט אַ ליד מיט אַן אור־אַלטן רעפֿרען: „מײַן גאָט, פֿאַר וואָס האָסטו מיך פֿאַרלאָזט?“
Graphic by Angelie Zaslavsky
די ווידעאָס פֿון שׂרה נאָמבערג־פּרישטיק, וואָס ווערן צוגעגרייט און אַרויפֿגעשטעלט דורכן זינגער וואָלף קראַקאָווסקי, זענען ממש אַן אוצר פֿון מוזיק, פֿאָלקלאָר און געשיכטע.
לעצטנס האָט קראַקאָווסקי אַרויפֿגעשטעלט אַ רירנדיק ליד, וואָס נאָמבערג־פּרישטיק האָט זיך געלערנט אין אוישוויץ. אינעם רעפֿרען פֿונעם ליד הערט מען די ווערטער „אלי אלי למה עזבתּני“ וואָס איז טײַטש „מײַן גאָט, פֿאַר וואָס האָסטו מיך פֿאַרלאָזט?“ כאָטש די ווערטער שטאַמען פֿון תּנ׳׳ך (תּהילים 22), זענען זיי הײַנט בעסער באַקאַנט דער וועלט אויף אַרמיש, ווײַל לויט דער קריסטלעכער טראַדיציע האָט יעזוס זיי ציטירט אויפֿן צלם אויף דער אַרמישער שפּראַך, זײַן מאַמע־לשון.
כאָטש דאָס ליד איז געווען פּאָפּולער אין אוישוויץ, איז עס אַ סך עלטער און שטאַמט, אַ פּנים, פֿון ניו־יאָרק, וווּ יעקבֿ קאָפּל־סאַנדלער האָט עס מחבר געווען פֿאַר באָריס טאָמאַשעווסקיס אַ פּיעסע אין 1896. איך זאָג „אַ פּנים“, ווײַל געוויסע מענטשן, אַרײַנגערעכנט דעם חזן יאָסעלע ראָזענבלאַט, האָבן געטענהט, אַז ס׳איז טאַקע אַ פֿאָלקסליד און אַז סאַנדלער איז געווען אַ שווינדלער פֿאַרן פֿאַרדינען געלט דערפֿון. דער ענין איז געווען אַזאַ הייסער, אַז מע האָט געשריבן צענדליקער אַרטיקלען וועגן דעם אין דער ייִדישער און אַנגלאָ־ייִדישער פּרעסע אין די 1920ער יאָרן.
יאָסעלע ראָזענבלאַטס נוסח פֿונעם ליד קען מען הערן דאָ:
Why I became the Forward’s Editor-in-Chief
You are surely a friend of the Forward if you’re reading this. And so it’s with excitement and awe — of all that the Forward is, was, and will be — that I introduce myself to you as the Forward’s newest editor-in-chief.
And what a time to step into the leadership of this storied Jewish institution! For 129 years, the Forward has shaped and told the American Jewish story. I’m stepping in at an intense time for Jews the world over. We urgently need the Forward’s courageous, unflinching journalism — not only as a source of reliable information, but to provide inspiration, healing and hope.
Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.
