Skip To Content
JEWISH. INDEPENDENT. NONPROFIT.
Yiddish

דער שײַכות פֿונעם טאַפּעטן־דיזײַנער וויליאַם מאָריס מיטן פֿאָרווערטסWhat textile designer William Morris had in common with the Forverts

דאָס באַקאַנטע בריטישע געשטאַלט איז געווען אַ גוטער פֿרײַנד מיט אַ צווייטן מאָריס: דעם ייִדישן פּאָעט, מאָריס ווינטשעווסקי.

די מגפֿה גייט ביסלעכווײַז אָפּ; מוזייען הייבן אָן אַרבעטן ווי געהעריק. נישט לאַנג צוריק איז אינעם מאָסקווער „פּושקין־מוזיי‟ פֿאָרגעקומען אַן אינטערעסאַנטע אויסשטעלונג וועגן וויליאַם בלייק, די „פּרע-ראַפֿאַעליטן‟ און דעם באַרימטן קינסטלער, פּאָעט און סאָציאַליסט וויליאַם מאָריס (1834-1896). ווייניק מענטשן ווייסן אָבער, אַז מאָריס, וואָס איז נישט געווען קיין ייִד, האָט געהאַט אַ שײַכות צו דער ייִדישער ליטעראַטור, צוליב זײַן פֿרײַנדשאַפֿט מיטן שרײַבער, פּאָעט און רעוואָלוציאָנער מאָריס ווינטשעווסקי.

פֿון זײַן יונגט אָן האָט מאָריס, אַ דערצויגענער בײַ אַ פֿאַרמעגלעכער ענגלישער משפּחה, זיך שטאַרק אינטערעסירט מיטן מיטל־עלטער. אין דער זעלבער צײַט האָט ער זיך טיף אַנטוישט אין קאַפּיטאַליזם און באַפֿרײַנדעט מיט קריסטלעכע סאָציאַליסטן. אין פֿאַרגלײַך מיטן געוויינטלעכן סאָציאַליסטישן עולם, האָט ער נישט ליב געהאַט די אינדוסטריעלע פּראָלעטאַרישע עסטעטיק און געגלייבט, אַז אין דער גליקלעכער צוקונפֿט וועט די מענטשהייט אויפֿלעבן די מיטל־עלטערלעכע אידעאַלן פֿון שיינקייט, העלדישקייט און מוט. ווען אין ענגלאַנד איז אויפֿגעקומען די קינסטלערישע באַוועגונג פֿון פּרע־ראַפֿאַעליטן, איז מאָריס אין גיכן געוואָרן איינער פֿון אירע אָנגעזעענסטע פֿאָרשטייער.

דעם ברייטן עולם איז מאָריס, מסתּמא, צום מערסטן באַקאַנט ווי דער שאַפֿער פֿון וווּנדער־שיינע טעפּעכער, סחורה־דיזײַנען, ביכער־אילוסטראַציעס און אַנדערע פּראַקטישע קונסטווערק. זיי זענען נאָך אַלץ משפּיע אויף אומצאָליקע בעל־מלאָכות אַרום דער וועלט, וואָס שטרעבן צו אַנטוויקלען ווײַטער זײַן חנעוודיקן צויבערדיקן סטיל.

אינעם יאָר 1856 איז אין יאַנעווע, ליטע, געבוירן געוואָרן ליפּע־בנ־ציון נעוואַכאָוויטש, בעסער באַקאַנט דעם ייִדישן לייענער אונטערן פּסעוודאָנים מאָריס ווינטשעווסקי. אין 1879 האָט ער זיך באַזעצט אין לאָנדאָן און אין 1894 געדרינדעט דאָרטן די ערשטע בריטיש־ייִדישע צײַטונג – „דער פּוילישער ייִדל‟. אין אַ יאָר אַרום האָט וויליאַם מאָריס געגרינדעט זײַן סאָציאַליסטישע צײַטונג Commonweal, וווּ ווינטשעווסקי פֿלעגט זיך דרוקן אויף ענגליש. אין דער זעלבער צײַט האָט דער ייִדישער שרײַבער־רעוואָלוציאָנער געגרינדעט אַ צווייטע באַקאַנטע צײַטונג – „דער אַרבעטער־פֿרײַנד‟.

Morris Winchevsky

מאָריס ווינטשעווסקי

ווען און ווי אַזוי האָבן מאָריס און ווינטשעווסקי זיך באַקענט ווייסט מען נישט. מע ווייסט יאָ, אַז מאָריס פֿלעגט כּסדר קומען אינעם ייִדישן לינקן קלוב אויף בערנער־סטריט, וווּ ער האָט אָפֿט געשמועסט מיט ווינטשעווסקין וועגן סאָציאַליזם, עסטעטיק און פּאָעזיע. ווינטשעווסקי האָט געטענהט, אַז אין דיכטונג איז וויכטיק דער רעוואָלוציאָנערער תּוכן; די ראָמאַנטישע שיינקייט און די פֿאַרצײַטישע שפּראַך מעג מען אָפּוואַרפֿן. אַ דורכשניטלעכן ענגליש־רעדער איז טאַקע שווער צו לייענען מאָריסן; זײַנע פּאָעטישע ווערק זענען אָנגעפֿילט מיט אַלט־פֿרענקישע ווערטער, וואָס אַפֿילו אין זײַן צײַט זענען שוין נישט געווען אין גאַנג.

ווען ווינטשעווסקי האָט זיך שפּעטער באַזעצט אין אַמעריקע און געהאָלפֿן גרינדן דעם „פֿאָרווערטס‟, האָט אים אַב. קאַהאַן באַשולדיקט פּונקט אין דער זעלביקער „עבֿירה‟: לויט קאַהאַנען, זענען ווינטשעווסקיס לידער צו מליצהדיק. אַחוץ פּסוקים און אייגענע לשון־קודשדיקע אויסדרוקן, טרעפֿן זיך אין זײַן פּאָעזיע כּסדר פֿאַררופֿונגען אויף דער וועלטקולטור. באַזונדערס האָט ער ליב געהאַט לאָרד בײַראָן און הענריק איבסען. איבסענס פּיעסע „אַ ליאַלקע־הויז‟ האָט ווינטשעווסקי איבערגעזעצט אויף ייִדיש.

ווינטשעווסקי איז באַקאַנט, דער עיקר, ווי אַ פּאָעט אַן אידעאָלאָג, אַ באַזינגער פֿונעם פּראָלעטאַריאַט. אין אַ סך פֿון זײַנע לידער פֿאָלגט ער טאַקע זײַן פּרינציפּ צו שטעלן דעם טראָפּ אויף דער שאַרפֿער סאָציאַליסטישער פּראָפּאַגאַנדע אַנשטאָט דער פּאָעטישער שיינקייט. ווען מע לייענט זײַנע לידער וואַרפֿט זיך אָבער אין די אויגן אַ גרויסע היפּוכדיקע טענדענץ. זײַן ראָמאַנטישע דיכטונג קלינגט אָפֿט מרה־שחורהדיק, האָט כּסדר צו טאָן מיט אַזעלכע טעמעס, ווי טויט, זעלבסטמאָרד, „שוואַנען־לידער‟ פֿון אַ גוסס, צעבראָכענע הערצער, געוויין און פּײַן. אויף אומגעריכטע אופֿנים פֿלעכט ער צונויף תּנ״כישע מאָטיוון מיט אייראָפּעיִשע. אָט שרײַבט ער וועגן דעם ביטערן ייִדישן גלות און דוד המלכס פֿידל, און אָט – וועגן דעם טראַגישן אומקום פֿון דער אַלט־גריכישער פּאָעטעסע סאַפֿאָ.

צומאָל איז שווער צו זאָגן, וואָס באַווײַזט זיך אין ווינטשעווסקיס לידער מער בולט: פּאָליטיק צי ראָמאַנטיזם:

זײַן וואָלט איך אַ קינדער־מלך
אין אַ קינדער־לאַנד,
מיט אַ קינדער־מיניסטעריום
אָן צופֿיל פֿאַרשטאַנד;
מיט אַ בלומען־טראָן אין וועלדל
אויף דער פֿרײַער לופֿט,
אין דער האַנט אַ לולבֿ־סצעפּטער,
מיט זײַן פֿרישן דופֿט.

A message from Forverts editor Rukhl Schaechter

I hope you appreciated this article. Before you move on, I wanted to ask you to support the Forverts' 127-year legacy — and its bright future.

In the past, the goal of the Forverts was to Americanize its readers, to encourage them to learn English well and to acculturate to American society. Today, our goal is the reverse: to acquaint readers — especially those with Eastern European roots — with their Jewish cultural heritage, through the Yiddish language, literature, recipes and songs.

Our daily Yiddish content brings you new and creative ways to engage with this vibrant, living language, including Yiddish Wordle, Word of the Day videos, Yiddish cooking demos, new music, poetry and so much more.

—  Rukhl Schaechter, Yiddish Editor

Support the Yiddish Forverts with a generous gift to the Forverts today!

Dive In

    Republish This Story

    Please read before republishing

    We’re happy to make this story available to republish for free, unless it originated with JTA, Haaretz or another publication (as indicated on the article) and as long as you follow our guidelines. You must credit the Forward, retain our pixel and preserve our canonical link in Google search.  See our full guidelines for more information, and this guide for detail about canonical URLs.

    To republish, copy the HTML by clicking on the yellow button to the right; it includes our tracking pixel, all paragraph styles and hyperlinks, the author byline and credit to the Forward. It does not include images; to avoid copyright violations, you must add them manually, following our guidelines. Please email us at [email protected], subject line “republish,” with any questions or to let us know what stories you’re picking up.

    We don't support Internet Explorer

    Please use Chrome, Safari, Firefox, or Edge to view this site.