Skip To Content
JEWISH. INDEPENDENT. NONPROFIT.
Yiddish

ווידעאָ: אַ ליד פֿון 1919 זאָגט אַז קנאָבל קען פֿאַרהיטן קעגן אַ מגפֿהVIDEO: 1919 song says garlic can ward off a pandemic

די ישׂראלדיקע אַקטריסע אסתּי ניסים זינגט דאָס ליד וואָס מע האָט געשריבן וועגן דער געפֿערלעכער שפּאַנישער גריפּע

מיט איבער 100 יאָר צוריק, בעת דער מגפֿה פֿון דער אַזוי־גערופֿענער שפּאַנישער גריפּע, האָט מען ממש באַשטראָפֿט מענטשן וואָס האָבן נישט געטראָגן קיין מאַסקע אויף דער גאַס, און זיי אַפֿילו אײַנגעזעצט אין טורמע. אין 1919 האָט אַ ייִד פֿון אָדעס, האַרי באָען (בענעט), געשריבן אַ סאַטיריש ליד וועגן דער מגפֿה, „די שפּאַנישע כאָלערע‟.

אין דעם הומאָריסטישן ווידעאָ, וואָס איז אַרויף אויף יוטוב אין אַפּריל 2020, זינגט די ישׂראלדיקע אַקטריסע אסתּר (אסתּי) ניסים יענץ ליד, פֿאַררופֿנדיק זיך אַוודאי אויפֿן קאָראָנאַ־ווירוס. דער תּל־אָבֿיבֿער „בית שלום־עליכם‟, וואָס האָט געשאַפֿן דעם ווידעאָ און אים אַרויסגעשטעלט אויף יוטוב, באַטאָנט, אַז דער הומאָר אין באָענס ליד האָט זיכער געהאָלפֿן ייִדן איבערצולעבן יענע שווערע תּקופֿה. ניסים שפּילט אויס דאָס ליד אויף אַ לעבעדיקן אופֿן, עסנדיק אַפֿילו קנאָבל פֿאַר אַ רפֿואה, און דער מוזיקער אַמנון בהם, וועלכער האָט געשאַפֿן די מוזיקאַלע אַראַנזשירונג, האָט צוגעגעבן אייגענע חידושדיקע נאָטן.

דער טעקסט און די מוזיק פֿון האַרי באָענס ליד, געפֿינען זיך הײַנט אין דער ביבליאָטעק פֿונעם אַמעריקאַנער קאָנגרעס און אויך אָנלײַן.

באַזונדערס טשיקאַווע און באַלערנדיק איז, אַז אין 1919, ווען דאָס ליד איז געשאַפֿן געוואָרן, האָבן אין דער וועלט אויך צירקולירט מאָדנע אויסטראַכטענישן און נוצלאָזיקע פֿאָלקס־רעצעפּטן, ווי, למשל עסן קנאָבל און טרינקען ווײַן. מע זינגט, אַז דער אַמעריקאַנער פּרעזידענט ווילסאָן האָט, כּלומרשט, פֿאַרשפּרייט די שפּאַנישע גריפּע אין דײַטשלאַנד, כּדי נקמה צו נעמען פֿאַר די קרבנות פֿון דער ערשטער וועלט־מלחמה. ווי באַלד די מגפֿה איז אויסגעבראָכן גלײַך נאָך דער מלחמה, ווען מע האָט טאַקע באַטראַכט דעם מעגלעכן באַנוץ פֿונעם ביאָלאָגישן וואָפֿן, האָבן זיך דעמאָלט פֿאַרשפּרייט אויסטערלישע קלאַנגען וועגן דעם כּלומרשט קינסטלעכן קוואַל פֿון דער מגפֿה.

אַוודאי, האָט באָענס איראָניש אויסגעלאַכט די דאָזיקע טעאָריע. אין דער אמתן, האָבן די ערשטע דאָקומענטירטע קרבנות פֿון דער שרעקלעכער גריפּע זיך צוערשט באַוויזן דווקא אין אַמעריקע, אין יאַנואַר 1918, דערנאָך אין דײַטשלאַנד און שפּאַניע, און אַ ביסל שפּעטער – איבער דער גאַנצער וועלט. די פּאַנדעמיע האָט אומגעבראַכט צווישן 17 און 100 מיליאָן מענטשן (די סטאַטיסטיק בלײַבט ביזן הײַנטיקן טאָג אַ רעטעניש). אין 1920 האָט זיך דער שרעקלעכער ווירוס, צום גליק, פּלוצעם פֿאַרוואַנדלט אין אַ געוויינטלעכער גריפּע.

A message from Forverts editor Rukhl Schaechter

I hope you appreciated this article. Before you move on, I wanted to ask you to support the Forverts' 127-year legacy — and its bright future.

In the past, the goal of the Forverts was to Americanize its readers, to encourage them to learn English well and to acculturate to American society. Today, our goal is the reverse: to acquaint readers — especially those with Eastern European roots — with their Jewish cultural heritage, through the Yiddish language, literature, recipes and songs.

Our daily Yiddish content brings you new and creative ways to engage with this vibrant, living language, including Yiddish Wordle, Word of the Day videos, Yiddish cooking demos, new music, poetry and so much more.

—  Rukhl Schaechter, Yiddish Editor

Support the Yiddish Forverts with a generous gift to the Forverts today!

Dive In

    Republish This Story

    Please read before republishing

    We’re happy to make this story available to republish for free, unless it originated with JTA, Haaretz or another publication (as indicated on the article) and as long as you follow our guidelines. You must credit the Forward, retain our pixel and preserve our canonical link in Google search.  See our full guidelines for more information, and this guide for detail about canonical URLs.

    To republish, copy the HTML by clicking on the yellow button to the right; it includes our tracking pixel, all paragraph styles and hyperlinks, the author byline and credit to the Forward. It does not include images; to avoid copyright violations, you must add them manually, following our guidelines. Please email us at [email protected], subject line “republish,” with any questions or to let us know what stories you’re picking up.

    We don't support Internet Explorer

    Please use Chrome, Safari, Firefox, or Edge to view this site.