רעפֿעראַט אויף ייִדיש וועגן אַ זאָנדערקאָמאַנדאָ־טאָגבוךLecture in Yiddish on a Sonderkommando diary
מרים טרין וועט רעדן וועגן זלמן גראַדאָווסקי, אַ ייִד וואָס האָט געשריבן גבֿית־עדותן אין אוישוויץ.
Graphic by Angelie Zaslavsky
כּדי אָפּצומערקן דעם אינטערנאַציאָנאַלן חורבן־טאָג, מיטוואָך דעם 27סטן יאַנואַר, אָרדנט אײַן דער „אַרבעטער־רינג“ אַ פּראָגראַם, אין וועלכער די ייִדיש־לערערין און ליטעראַטור־פֿאָרשערין מרים טרין וועט האַלטן אַ רעפֿעראַט וועגן זלמן גראַדאָווסקי.
גראַדאָווסקי, אַ תּושבֿ פֿון סוּוואַלק, פּוילן, וועמען מע האָט צוויי יאָר געצוווּנגען צו דינען אין דער זאָנדערקאָמאַנדאָ אין אוישוויץ און פֿאַרברענען די קערפּערס פֿון די פֿאַרגאַזטע ייִדן, האָט געפֿירט אַ טאָגבוך אויף ייִדיש. כאָטש ער איז אַליין אומגעקומען דעם 7טן אָקטאָבער 1944, אינעם אויפֿשטאַנד פֿון די זאָנדערקאָמאַנדאָ־אַרבעטער, האָט מען נאָך דער מלחמה אַנטדעקט זײַן גבֿית־עדות און אים צונויפֿגעשטעלט און פּובליקירט. מע קען אים לייענען דאָ.
טרינס רעפֿעראַט, וואָס זי וועט האַלטן אויף ייִדיש, וועט פֿאָרקומען 1:30 נאָכמיטאָג ניו־יאָרקער צײַט. דער אײַנטריט איז בחינם אָבער מע מוז זיך פֿאַרשרײַבן פֿון פֿריִער דאָ.
וויסנדיק אַז ער וועט מסתּמא באַלד דערהרגעט ווערן, האָט גראַדאָווסקי דעם 6סטן סעפּטעמבער 1944 געשריבן די־אָ ווערטער: „איך שרײַב די שורות אין מאָמענטן פֿון גרעסטן געפֿאַר און אויפֿרעגונג. זאָל די צוקונפֿט אורטיילן לויט מײַנע שריפֿטן וועגן אונדז און זאָל די וועלט אין זיי זען אַ טראָפּן, אַ מינימום פֿון דער שוידערלעכער, טראַגישער טויטנוועלט, אין וועלכער מיר האָבן געלעבט.“
It’s our birthday and we’re still celebrating!
We hope you appreciated this article. Before you go, we’d like to ask you to please support the Forward’s independent Jewish news.
This week we celebrate 129 years of the Forward. We’re proud of our origins as a Yiddish print publication serving Jewish immigrants. And we’re just as proud of what we’ve become today: A trusted source of Jewish news and opinion, available digitally to anyone in the world without paywalls or subscriptions.
We’ve helped five generations of American Jews make sense of the news and the world around them — and we aren’t slowing down any time soon.
As a nonprofit newsroom, reader donations make it possible for us to do this work. Support independent, agenda-free Jewish journalism and our board will match your gift in honor of our birthday!
Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.
