Graphic by Angelie Zaslavsky

די אַקטריסע דאַמלאַ שפּיצער איז הײַנט אַ באַרימטע פֿיגור אין פּרעשבאָרג, מסתּמא דער באַקאַנטסטער ייִד פֿון דער שארית־הפּליטה אין סלאָוואָקײַ. זי איז באַקאַנט געוואָרן צוליב אַ בילד, וואָס אַ פֿאָטאָגראַף האָט געמאַכט פֿון איר אינעם נאָוואָקײַער קאָנצענטראַציע־לאַגער, אין וועלכן זי שטייט מיט אַ האַנט אויפֿן שטעכלדאָרט און קוקט אין דער ווײַטנס, כּמעט ווי אַ מאָדעלקע. דאָס בילד האָט מען געמאַכט גלײַך ווען זי איז ערשט אָנגעקומען אין לאַגער. שפּעטער האָט זי אָנטייל גענומען אין דער אונטערערדישער באַוועגונג, אַרײַנשמוגלענדיק וואָפֿנס אין לאַגער, מע זאָל קענען מאַכן אַן אויפֿשטאַנד.

נאָך דער מלחמה איז זי געוואָרן אַ באַקאַנטע אַקטריסע און אין איינעם מיט איר מאַן, דעם זשורנאַליסט יוריי שפּיצער, געוואָרן אַ דיסידענטקע קעגן דעם קאָמוניסטישן רעזשים.

לעצטנס האָט די „פּרעשבאָרגער קלעזמער־קאַפּעליע‟ אַרויסגעלאָזט אַ מוזיק־ווידעאָ צו באַגלייטן איר ליד, „קאַרשלעך‟, אַ באַקאַנט סלאָוואַקיש ליד פֿון די 1970ער יאָרן, איבערגעזעצט אויף ייִדיש דורך אַסיע פֿרומאַן. אינעם מוזיק־ווידעאָ דערציילט דאַמלאַ שפּיצער ווי זי האָט זיך באַקענט מיט איר מאַן און אים דערמוטיקט נאָך דער מלחמה, ווען ער האָט מער ניט געוואָלט לעבן. אינעם ווידעאָ זעט מען סצענעס פֿון איר און איר מאַנס לעבן בשעתן חורבן, אויסגעשפּילט דורך אַקטיאָרן, בעת די קאַפּעליע שפּילט דאָס ליד.

דעם מוזיק־ווידעאָ האָט רעזשיסירט בראַנאָ שפּאַשעק. עס זינגט מאַרטאַ פּאָטאָנשקאָוואַ.

It’s our birthday and we’re still celebrating!

We hope you appreciated this article. Before you go, we’d like to ask you to please support the Forward’s independent Jewish news.

This week we celebrate 129 years of the Forward. We’re proud of our origins as a Yiddish print publication serving Jewish immigrants. And we’re just as proud of what we’ve become today: A trusted source of Jewish news and opinion, available digitally to anyone in the world without paywalls or subscriptions. 

We’ve helped five generations of American Jews make sense of the news and the world around them — and we aren’t slowing down any time soon.

As a nonprofit newsroom, reader donations make it possible for us to do this work. Support independent, agenda-free Jewish journalism and our board will match your gift in honor of our birthday! 

Don't just read the Forward - invest in it. Make a gift and our board will match it.

Support our mission to tell the Jewish story fully and fairly.

$129 $180 $360 OTHER AMOUNT