Skip To Content
JEWISH. INDEPENDENT. NONPROFIT.
Yiddish

ליד: זאָל מען אויפֿהענגען היטלערן פּונקט ווי מע האָט המנען אויפֿגעהאָנגעןSONG: Hanging Hitler the way Haman was hanged

אַ ייִדישע פֿרוי, וואָס איז אַנטלאָפֿן פֿון ליטע קיין קאַזאַכסטאַן, פֿאַנטאַזירט וועגן דעם טויט פֿון היטלער און זײַנע נעענטסטע שותּפֿים.

דער מוזיקער פּסאָי קאָראָלענקאָ זינגט אַ נײַ ליד וועגן דער צווייטער וועלט־מלחמה, וווּ הילטער ווערט געשילדערט ווי דער „ברוינער המן‟. דאָס ליד, וואָס איז געשאַפֿן געוואָרן פֿון אַ פֿרוי מיטן נאָמען שיפֿרה פּערלינאַ, איז לעצטנס אַנטדעקט געוואָרן דורך דער באַקאַנטער ייִדיש־פֿאָרשערין ד״ר אַנאַ שטערנשיס. בעט סילווער האָט געשאַפֿן די מוזיקאַלישע אַראַנזשירונג פֿאַרן ליד.

די פֿאַרגאַנגענע וואָך האָט דער פֿאָרווערטס שוין דערציילט וועגן נאָך אַ ווידעאָ וועגן די חורבן־יאָרן, „דאָס וויגליד פֿון טראַנסניסטריע‟, געשאַפֿן דורכן זעלבן שעפֿערישן דועט, קאָראָלענקאָ און שטערנשיס. דאָס איצטיקע ליד האָט, אין אַ געוויסן זין, אַ היפּוכדיקן טעם, און ווערט באַגלייט מיט אינגאַנצן אַנדערע מוזיקער.

אין פֿאַרגלײַך מיט „דאָס וויגליד פֿון טראַנסניסטריע‟ וואָס האָט אַ טראַגישע, ביטערע שטימונג, איז „דער ברוינער המן‟ אַן אָפּטימיסטיש פּורים־ליד מיט פּשוטע פֿאָלקסטימלעכע ווערטער.

ווען נאַצי־דײַטשלאַנד האָט אַטאַקירט דעם סאָוועטן־פֿאַרבאַנד אין יוני 1941, איז פּערלינאַ אַנטלאָפֿן פֿון ליטע און זיך אויסבאַהאַלטן אין דער הויפּטשטאָט פֿונעם סאָוועטישן קאַזאַכסטאַן, אַלמאַ־אַטאַ. אַזוי הייסט די שטאָט אויף רוסיש; הײַנט רופֿט זי זיך אַ ביסל אַנדערש אויף קאַזאַכיש: אַלמאַטי.

אין 1943 האָט די מחברטע זיך געפּרוּווט פֿאָרשטעלן, ווי אַזוי מע וועט אויפֿהענגען הילטערן מיט זײַנע נעענטסטע שותּפֿים פּונקט אַזוי ווי מע האָט געטאָן מיט המן־הרשע און זײַנע צען זין. ווי ס׳איז באַקאַנט, שטייט אין דער מגילת־אסתּר געשריבן, אַז מע האָט זיי אויפֿגעהאַנגען אויף זייער אַ הויכער תּליה – 50 אַמות די הייך (אַרום 160 פֿוס). עס קאָן זײַן – דאַכט זיך מיר – אַז אין איר נצחון־חלום איז פּערלינאַ מרמז אויפֿן דאָזיקן אימאַזש, אָבער בײַ איר, פּונקט פֿאַרקערט, באַגראָבט מען היטלערן „אַזוי טיף אין דר׳ערד אַרײַן‟, אַז פֿון זײַן פּאַדלע (פּגר) זאָל „קיין שטינקעניש ניט זײַן‟.

אינעם ליד ווערן גאַנץ פּרטימדיק איבערגעציילט די פּאַרשוינען, וואָס זאָלן הענגען, צוזאַמען מיט הילטערן, אַרײַנגערעכנט הײַנריך הימלער און יאָאַכים ריבענטראָפּ. פֿיר פֿון די פֿאַרמישפּטע אין נירנבערג האָט פּערלינאַ ריכטיק פֿאָרויסגעזאָגט.

ווי דער שטייגער איז געווען אין יענער תּקופֿה, לויבט די מחברטע די סאָוועטישע מאַכט און זינגט: „צו דער קבֿורה וועט דיך ברענגען אונדזער סטאַלין, אונדזער גליק‟. ס׳איז שווער צו גלייבן, אַז זי האָט נישט געוווּסט וועגן סטאַלינס רעפּרעסיעס, אָבער אין פֿאַרגלײַך מיט די נאַציס האָט דער סאָוועטישער דיקטאַטאָר פֿאַר איר אויסגעזען, פֿאַרשטענדלעך, ווי אַ גליק.

דניאל ראָזענבערג, דער אויספֿיר־פּראָדוסער פֿונעם ווידעאָ, האָט איבערגעגעבן דעם פֿאָרווערטס, אַז די רעקאָרדירונג איז אַ טייל פֿון אַ נײַעם פּראָיעקט, געווידמעט די ייִדישע לידער וואָס זענען געשאַפֿן געוואָרן דורך די ייִדן, וואָס האָבן זיך געראַטעוועט פֿונעם חורבן אין דער סאָוועטישער צענטראַל־אַזיע, אַרײַנגערעכנט קאַזאַכסטאַן און אוזבעקיסטאַן.

A message from Forverts editor Rukhl Schaechter

I hope you appreciated this article. Before you move on, I wanted to ask you to support the Forverts' 127-year legacy — and its bright future.

In the past, the goal of the Forverts was to Americanize its readers, to encourage them to learn English well and to acculturate to American society. Today, our goal is the reverse: to acquaint readers — especially those with Eastern European roots — with their Jewish cultural heritage, through the Yiddish language, literature, recipes and songs.

Our daily Yiddish content brings you new and creative ways to engage with this vibrant, living language, including Yiddish Wordle, Word of the Day videos, Yiddish cooking demos, new music, poetry and so much more.

—  Rukhl Schaechter, Yiddish Editor

Support the Yiddish Forverts with a generous gift to the Forverts today!

Dive In

    Republish This Story

    Please read before republishing

    We’re happy to make this story available to republish for free, unless it originated with JTA, Haaretz or another publication (as indicated on the article) and as long as you follow our guidelines. You must credit the Forward, retain our pixel and preserve our canonical link in Google search.  See our full guidelines for more information, and this guide for detail about canonical URLs.

    To republish, copy the HTML by clicking on the yellow button to the right; it includes our tracking pixel, all paragraph styles and hyperlinks, the author byline and credit to the Forward. It does not include images; to avoid copyright violations, you must add them manually, following our guidelines. Please email us at [email protected], subject line “republish,” with any questions or to let us know what stories you’re picking up.

    We don't support Internet Explorer

    Please use Chrome, Safari, Firefox, or Edge to view this site.